W skrócie: nootropy i racetamy to dwa pojęcia, które często się myli. „Nootropy” (albo nootropiki) to szerokie określenie związków badanych pod kątem pamięci i uczenia się, bez jednego wspólnego mechanizmu. Racetamy to tylko jedna z rodzin w tej grupie, z charakterystycznym pierścieniem pirolidonu w cząsteczce. Obok nich bada się nootropy peptydowe, takie jak Semax, i związki o zupełnie innej budowie, jak Dihexa.
„Nootropy” to jedno z najczęściej wyszukiwanych haseł w świecie związków badawczych. Kryje się pod nim jednak zaskakująco różnorodny zbiór cząsteczek. Ten przegląd porządkuje temat: skąd wzięło się słowo, jakie rodziny chemiczne obejmuje i co o poszczególnych związkach mówi literatura przedkliniczna.
Termin ukuł na początku lat 70. XX wieku rumuński chemik Corneliu Giurgea, który pracował nad piracetamem. Zaproponował zestaw kryteriów dla klasy związków, które w modelach zwierzęcych wpływały na procesy uczenia się i pamięci przy niskiej toksyczności.
Z czasem znaczenie słowa bardzo się rozszerzyło. Dziś „nootropem” nazywa się luźno niemal każdy związek badany pod kątem funkcji poznawczych. W pracy badawczej warto więc traktować to słowo jak parasol, a nie jak nazwę jednej klasy leków.
Racetamy to konkretna rodzina chemiczna. Wszystkie mają wspólny rdzeń: pierścień 2-oksopirolidyny (pirolidonu). Należą do nich piracetam, aniracetam, oksiracetam, fenylopiracetam i ich pochodne. Różnią się podstawnikami przy tym pierścieniu.
Nootropy to pojęcie znacznie szersze. Poza racetamami obejmuje między innymi:
Łączy je rodzaj mierzonych efektów, a nie wspólny cel molekularny. Każdy racetam jest więc nootropem, ale nie każdy nootrop jest racetamem.
Klasyczny przegląd literatury o piracetamie i jego analogach, obejmujący prawie trzy dekady badań, doszedł do wniosku, że nie istnieje jeden powszechnie przyjęty mechanizm działania racetamów. Ta niepewność sama stała się ważnym tematem badań. Najczęstsze kierunki przedkliniczne to:
To obserwacje laboratoryjne, a nie efekty zdrowotne u ludzi.
Syntetyczny związek dipeptydowy, strukturalnie spokrewniony z racetamami. Bada się go w zwierzęcych modelach uczenia się i pamięci oraz w modelach stresu komórkowego, w tym pod kątem sygnalizacji HIF-1 i czynników neurotroficznych. Noopept 20 mg x 60 kapsułek. Szczegóły w tekście Noopept: co to jest i jakie ma opinie.
Związek z rodziny racetamów, nazywany też hydrazydem fonturacetamu. To analog fenylopiracetamu, w którym grupę amidową zastąpiono hydrazydową. Jego nazwa chemiczna, 2-(2-okso-4-fenylopirolidyn-1-ylo)acetohydrazyd, dobrze pokazuje pierścień pirolidonu typowy dla racetamów. Phenylpiracetam hydrazide 200 mg x 30 kapsułek.
Syntetyczny heptapeptyd o sekwencji Met-Glu-His-Phe-Pro-Gly-Pro, oparty na fragmencie hormonu adrenokortykotropowego (ACTH 4-10) z dodanym odcinkiem stabilizującym. Bada się go w kontekście czynnika BDNF i neuroprotekcji. Ma długą historię badań w rosyjskich ośrodkach. Semax 10 mg to liofilizat w fiolce.
Związek peptydomimetyczny wywodzący się z badań nad angiotensyną IV. W modelach laboratoryjnych bada się go w kontekście plastyczności synaptycznej oraz szlaku czynnika wzrostu hepatocytów (HGF) i jego receptora c-Met. Dihexa 10 mg dostarczamy jako liofilizowany proszek.
Peptyd badawczy dostarczany jako liofilizowany proszek, 10 mg w fiolce. To nowszy związek z ograniczoną literaturą, więc jego tożsamość i czystość dla danej partii potwierdzasz w certyfikacie analizy. Adamax 10 mg.
Nowy związek badawczy w kapsułkach, 10 mg x 60 sztuk. Opublikowanych prac jest niewiele, dlatego najpewniejszym źródłem informacji o tożsamości, stężeniu i czystości jest dokumentacja partii. Compound 7P 10 mg x 60 kapsułek.
| Związek | Rodzina | Główny obszar badań | Postać |
|---|---|---|---|
| Noopept | dipeptyd spokrewniony z racetamami | pamięć, neuroprotekcja | kapsułki |
| Phenylpiracetam hydrazide | racetam | modele poznawcze | kapsułki |
| Semax | peptyd (fragment ACTH) | BDNF, neuroprotekcja | liofilizat |
| Dihexa | peptydomimetyk (angiotensyna IV) | HGF/c-Met, synapsy | liofilizat |
| Adamax | peptyd | nowy związek, mało danych | liofilizat |
| Compound 7P | nowy związek badawczy | mało danych, liczy się COA | kapsułki |
Przy klasycznych racetamach literatura sięga kilkudziesięciu lat wstecz. Przy nowszych związkach, takich jak Adamax czy Compound 7P, opublikowanych prac jest niewiele. W takiej sytuacji najlepiej opierać się na źródłach pierwotnych i na dokumentacji konkretnej partii, a doświadczenia projektować ostrożnie. Przenoszenie wniosków z innych, pozornie podobnych związków to prosta droga do błędnych założeń.
Dlatego przy każdym nowym związku zaczynasz od certyfikatu analizy: sprawdzasz czystość w HPLC i tożsamość w spektrometrii mas, zanim cokolwiek trafi do protokołu badania.
Postać wpływa na przechowywanie, ale nie na przeznaczenie badawcze. Peptydy, takie jak Semax, Dihexa i Adamax, to liofilizaty: zamknięte fiolki trzymasz w lodówce, od 2 do 8 °C, chronione przed światłem. Związki w kapsułkach przechowujesz w chłodnym i suchym miejscu, z dala od wilgoci i bezpośredniego światła.
Każdą partię warto móc przypisać do jej certyfikatu analizy i wyników HPLC. Jak czytać taki dokument, wyjaśniamy w poradniku certyfikat analizy (COA) peptydu: jak go czytać.
Każdy związek z tej grupy ma czystość ≥99%, potwierdzoną metodą HPLC i spektrometrią mas przez niezależne laboratorium, z certyfikatem analizy dla każdej partii. Wysyłamy z terenu UE, dyskretnie i z numerem do śledzenia. Płacisz kartą, przez Google Pay albo kryptowalutą. Całą grupę znajdziesz w kategorii nootropy.
To parasolowe określenie związków badanych pod kątem pamięci i uczenia się. Nie opisuje jednego mechanizmu, a obejmuje kilka niezwiązanych ze sobą rodzin chemicznych.
Racetamy mają wspólny rdzeń, pierścień pirolidonu. Inne nootropy, jak Semax czy Dihexa, mają zupełnie inną budowę.
Noopept to związek dipeptydowy, strukturalnie spokrewniony z racetamami, ale nie jest klasycznym racetamem.
Dihexa to peptydomimetyk, czyli związek, który naśladuje budowę peptydu, ale ma zmodyfikowaną strukturę. Wywodzi się z badań nad angiotensyną IV.
Rumuński chemik Corneliu Giurgea, na początku lat 70. XX wieku, w czasie prac nad piracetamem.
Obie formy są w użyciu i oznaczają to samo.
Tak. Semax to krótki peptyd oparty na fragmencie ACTH 4-10, badany w kontekście BDNF i neuroprotekcji. Z racetamami nie ma nic wspólnego pod względem budowy.
Nootropy peptydowe zwykle jako liofilizat, związki drobnocząsteczkowe najczęściej w kapsułkach.
Wyłącznie do celów badawczych. Nie do spożycia przez ludzi ani zwierzęta.
Peptydy GLP to syntetyczne cząsteczki pobudzające receptor GLP-1, coraz częściej razem z receptorami GIP i glukagonu. Wyjaśniamy podstawy i porównujemy retatrutyd, agonistę potrójnego, z TIRZ GLP-2, agonistą podwójnym GIP/GLP-1.
Czytaj artykuł
DSIP to naturalny neuropeptyd złożony z dziewięciu aminokwasów, badany w modelach snu delta i sygnalizacji neuroendokrynnej. Wyjaśniamy, co wiadomo z badań przedklinicznych i jak ma się do niego Epitalon.
Czytaj artykuł
Tymozyna alfa 1 to acetylowany peptyd z 28 aminokwasów, pierwotnie wyizolowany z grasicy i jeden z najlepiej opisanych peptydów w immunologii. Porównujemy ją z tymuliną i KPV i wyjaśniamy, jak bada się te peptydy.
Czytaj artykuł